‘Ruim een kwart van het afval verdwijnt uit beeld’
Installatiebedrijven zijn een belangrijke schakel in de verwerkingsketen van elektrisch en elektronisch afval – ook wel e-waste genoemd. Bij vervanging van een cv-ketel bijvoorbeeld zijn ze verantwoordelijk voor de juiste afvoer van het oude apparaat. Veel installateurs blijken onvoldoende op de hoogte van deze en andere wettelijke verplichtingen. “Ruim een kwart van het afval verdwijnt uit beeld”, zegt Mario Kanits, projectleider en adviseur van het project AEEA. Met een nieuwe, preventieve aanpak wil de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB) daar in de regio verandering in brengen.
De feiten op een rij. Door de energietransitie is de installatiebranche een van de snelst groeiende sectoren in ons land. In 2023 bedroeg de omzet al ruim € 23 miljard. De vraag naar warmtepompen, boilers, zonnepanelen en airco’s neemt alleen maar toe. Die explosieve groei heeft ook een keerzijde: zonder goede verwerking groeit het risico dat afgedankte elektrische en elektronische apparatuur (AEEA) in het informele circuit verdwijnt. Dat betekent milieu- en gezondheidsschade, verlies van waardevolle grondstoffen – zoals kobalt, lithium en koper – en minder grip op de afvalketen.
Onderzoek
Aanleiding voor de drie Brabantse omgevingsdiensten voor een onderzoek naar de naleving van de afvalregels. Ze namen hiervoor vijf sectoren onder de loep: ICT-, sloop- en kringloopbedrijven, detailhandel in elektronische apparaten en installatiebedrijven. Die laatste sector scoorde een onvoldoende.
Geen afgiftebewijs
ODZOB-toezichthouder Remco de Jong zag dat ook in de praktijk. “We kwamen regelmatig tegen dat bedrijven oude apparaten, zoals cv-ketels, meegaven aan een ‘oud-ijzerboer’. Die kwamen dus niet terecht bij een erkende verwerker. En vaak ontbreekt dan een afgiftebewijs.”
Remco de Jong en Mario Kanits (fotografie: Joost Duppen)
Waarom juist in de installatiebranche de naleving achterblijft, is niet een-op-een te verklaren. Gemak kan een rol spelen, zegt Remco. “Als iemand wekelijks het materiaal komt ophalen, is dat natuurlijk aantrekkelijk. Het kost weinig tijd en levert direct geld op. Afgedankte apparaten moeten voor een legale inzameling compleet zijn, wat in de praktijk niet altijd makkelijk is.”
Veranderende regelgeving
Wat volgens Mario ook meespeelt: de bijna 400 installatiebedrijven in Zuidoost-Brabant zijn meestal kleine bedrijven. “Die hebben vaak meer moeite om veranderende regelgeving bij te houden of een goede administratie te voeren. Dan kiezen ze voor de meest praktische oplossing. Maar omdat deze branche zo groot is, gaat het wel om heel veel apparaten. Het is daarom belangrijk dat installateurs zich bewust zijn van hun rol in de Europese doelstellingen voor recycling.”
‘Als we binnen een keten zicht krijgen op waar het fout gaat, kunnen we doelgerichter ingrijpen’
Bewustzijn creëren
Dat laatste is precies waar het in het project AEEA bij installatiebedrijven om draait: bewustzijn creëren. Daarbij gaat de ODZOB voor een andere aanpak. Geen directe handhaving, maar eerst inzetten op bewustwording en ondersteuning met behulp van een brief, een flyer en een ondersteunende website (www.odzob.nl/AEEA). Dit past binnen de nieuwe preventiestrategie van de ODZOB die in ontwikkeling is. “Toezicht en handhaving blijven belangrijk”, aldus Mario. “Maar als we de goedwillende bedrijven vooraf al kunnen helpen om het juiste te doen, kunnen we onze capaciteit voor handhaving veel gerichter inzetten.”
Toezichthouder Remco de Jong
Steekproeven
De komende periode bezoekt Remco steekproefsgewijs installatiebedrijven. “We willen weten hoe ze nu met afgedankte apparaten omgaan en waar ze in de praktijk tegenaan lopen. Ook hopen we informatie op te halen over mogelijke misstanden elders in de keten. Als we binnen een keten zicht krijgen op waar het fout gaat, kunnen we doelgerichter ingrijpen.”
Stichting OPEN gaat mee met de bedrijfsbezoeken en is daarbij van grote waarde. Deze organisatie is in Nederland verantwoordelijk voor de inzameling en recycling van oude apparaten. Remco: “Zij gaan zich vooral richten op oplossingen. Kunnen we het bijvoorbeeld makkelijker maken voor bedrijven? En zijn er wel voldoende inzamelpunten? Die inzichten helpen ons ook weer.”
Projectleider Mario Kanits
Pilot
Het project AEEA is voor de ODZOB een pilot. “Hiermee willen we ervaring opdoen met een preventieve ketenaanpak, ook voor andere sectoren”, legt Mario uit. Deze aanpak vraagt ook van gemeenten en provincie om een andere blik. “Door naar de hele afvalketen te kijken, zijn risico’s eerder zichtbaar en kunnen we nog beter handhaven. In het geval van AEEA kunnen we een goede bijdrage leveren om serieuze milieu- en gezondheidsproblemen te voorkomen.”