Illegale mestzakken in het veld en luchtwassystemen die soms minder presteren dan dat ze moeten. De ODZOB scherpt het agrarisch toezicht aan via de aanpak vrije veldtoezicht in het buitengebied én met de datagedreven pilot controle op luchtwassystemen. Zo weten we als ODZOB vooraf waar we het verschil kunnen maken. Deze ontwikkelingen leiden tot een schonere bodem, minder emissies en slimmere inzet van capaciteit.
John Mans is toezichthouder bij het team agrarisch toezicht. Steeds vaker is hij buiten op percelen te vinden, op zoek naar overtredingen in het buitengebied, zoals dumpingen van mest en afval. Hij werkt vanuit de aanpak vrije veld toezicht: minder bedrijfsgebonden en meer in het buitengebied controleren. “Als je rondrijdt, dan zie je de mestzakken, mesthopen en groen- en landbouwafval gewoon in het buitengebied liggen. Elke keer als ik op pad ben, tref ik wel vier tot vijf ‘zaken’ aan”, zegt hij.
Eigenaar verantwoordelijk
Hij zoekt vervolgens uit wie de grondeigenaar is. De vervuiler kan de grondeigenaar zelf zijn, de pachter of een totaal onbekende. Degene die de zogeheten milieubelastende activiteit uitvoert, is verantwoordelijk. Die ontvangt daarom de brief met het verzoek om de overtreding te beëindigen en daarmee te voldoen aan de wet- en regelgeving. John: “Als de overtreder geen gehoor geeft of als die het afval niet opruimt, dan zijn we genoodzaakt om het strafrecht in te zetten voor de gewenste gedragsverandering.”
Voorbeeld van een mestzak in het buitengebied.
Pure winst
De boer op gaan in plaats van de agrariër bezoeken, werpt vruchten af. John ziet geen mestafval meer op de percelen waar hij het eerder aantrof. Het is opgeruimd en er wordt daar niet meer gedumpt. Dat is pure winst voor de bodem- en grondwaterkwaliteit.
Milieucriminaliteit
“Een bijkomend voordeel van deze aanpak is dat we steeds beter zicht krijgen op het buitengebied, en wat zich daar allemaal afspeelt. Zo ontvouwt zich ook stukje bij beetje het web van de milieucriminaliteit”, aldus Nicole Engels. Zij is coördinator van het team agrarisch toezicht. “Ik ben blij dat ook collega-omgevingsdienst OMWB in Midden- en West-Brabant volgend jaar dit vrije veld toezicht gaat toepassen. Dat vermindert onder meer de kans dat afvalcriminaliteit zich naar buiten onze gebiedsgrenzen verplaatst.”
Samenwerking met ketenpartners
Voor deze aanpak werkt de ODZOB samen met ketenpartners, zoals de waterschappen, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en de provincie Noord-Brabant. Ieder draagt met kennis, bevoegdheden en ervaring bij aan een veilige en gezonde leefomgeving. We wisselen informatie uit en voeren soms gezamenlijke controles uit. De inzet is risicogericht om grote milieuvervuilingen tegen te gaan. Samen optreden werkt krachtiger dan alleen: de ondernemer ervaart zo dat overtredingen niet onbestraft blijven en toezichthouders ervaren de kracht van gezamenlijk optreden.
Pilot project luchtwassystemen
Nicole vertelt over de tweede ontwikkeling binnen haar team: het pilotproject luchtwassystemen. “Hierbij vragen we vooraf de monitoringsgegevens van die systemen bij de ondernemer op. Die gegevens analyseert de toezichthouder. Op basis van de resultaten wordt bepaald of het nodig is dat de toezichthouder de ondernemer op locatie bezoekt. Als de gegevens op orde zijn, hoeft dat niet. Dat scheelt ons tijd en de ondernemer tijd en toezichtlast.” De ODZOB wil met behulp van agrarisch toezicht geur- en geluidemissies verminderen. In de agrarische sector is de geurcomponent vooral aanwezig bij luchtwassystemen.
Luchtwassystemen
“Luchtwassystemen zijn complexe apparaten die noodzakelijk zijn voor het voldoen aan milieuwet- en regelgeving. Maar ze behoren niet tot de core business van het bedrijf. Hierdoor geeft de ondernemer er vaker minder prioriteit aan”, weet Nicole. “Met het project luchtwassystemen en het analyseren van de monitoringsgegevens met het programma luchtwassercheck, kunnen we in een korter tijdbestek een goed beeld krijgen van het functioneren van de luchtwassystemen in ons gebied. We sturen bij waar nodig (frequent toezicht) en geven een compliment (minder toezicht) als de luchtwassystemen naar behoren functioneren. Ook denkt de toezichthouder mee hoe de ondernemer zijn luchtwassysteem beter onder controle kan krijgen. Dit alles leidt tot milieuwinst, risicogericht toezicht en een gezondere leefomgeving.”
Toch om tafel
Nicole verstuurde afgelopen september de brieven met het verzoek om de data van het luchtwassysteem aan te leveren. Inmiddels heeft 66% van de ondernemers gereageerd. In oktober is een tweede lichting brieven de deur uit gegaan naar ondernemers die nog niet hebben gereageerd. Ze vertelt: “Horen we niets van hen, dan zijn we van plan om een fysieke controle bij het bedrijf uit te voeren. Uit de metingen die nu zijn gedaan blijkt dat er toch aardig wat overtredingen zijn. Het blijft dus belangrijk om met de ondernemer om tafel te zitten zodat het systeem goed functioneert. Maar het hoeft niet met allemaal, en dat scheelt veel tijd.”