This is main content

Tijdelijk handelingskader PFAS

[UPDATE 29-11-2019] Invulling van het ‘Tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie’ door de Brabantse omgevingsdiensten.

Het grond- en baggerverzet staat stil sinds PFAS diffuus in de Nederlandse (water)bodem is aangetoond. Om deze stagnatie daar waar mogelijk op te heffen is op 8 juli 2019 een ‘Tijdelijk handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie’ uitgebracht door het ministerie van Infrastructuur en Water. Hiermee kunnen de bevoegde gezagen voor het toepassen van PFAS-houdende grond en baggerspecie invulling geven aan de zorgplicht. Maar wat betekent het kader nu voor de praktische invulling door de aannemerij en de advieswereld? UPDATE 29-11-2019: aanpassing Tijdelijk handelingskader 29 november 2019. Onderaan dit bericht staat deze aanpassing verder toegelicht.
 

Besluit bodemkwaliteit en PFAS
Gemeenten zijn (veelal) het bevoegd gezag in het kader van het Besluit bodemkwaliteit (Bbk) en geven, al dan niet in regioverband, invulling aan specifiek lokaal beleid voor grondverzet. Dit specifieke beleid is bijna altijd gebaseerd op het standaard onderzoekspakket (NEN-pakket en AP04), PFAS is hier geen onderdeel van. In eerste instantie werd gedacht dat PFAS in de bodem een lokaal probleem zou zijn, namelijk op plekken waar PFAS-houdende producten aanwezig zijn of zijn geweest (bedrijfsterreinen, brandweeroefenplaatsen, etc.). Inmiddels is gebleken dat PFAS diffuus wordt aangetroffen in de bodem; meestal in een zeer lage gehalten.

Deze lage gehalten aan PFAS leiden voor zover nu bekend niet tot risico’s voor de volksgezondheid en voor het milieu.

Er ontstaat stagnatie bij projecten met grondverzet omdat de Regeling bodemkwaliteit nog geen wettelijke normen voor PFAS bevat. PFAS moet daarom in verband met de zorgplicht feitelijk bij elk bodemonderzoek worden meegenomen, tenzij er lokaal gebiedspecifiek beleid is gemaakt. Dit is verder uitgewerkt in het tijdelijk handelingskader. Op de websites van Bodem+ en het RIVM staat veel informatie over het tijdelijk handelingskader:

Het definitieve handelingskader wordt op zijn vroegst verwacht medio 2020. Tot die tijd geldt het tijdelijke handelingskader.

De Brabantse omgevingsdiensten werken nauw samen met de bevoegde overheden om het tijdelijke handelingskader om te zetten naar lokaal beleid (nieuwe of geactualiseerde bodembeheernota). Op dit moment zijn er in het gebied van onze omgevingsdienst nog geen bevoegde gezagen die al lokaal beleid hebben opgesteld. Daarom is het noodzakelijk om in de periode tot het vaststellen van PFAS-beleid in Brabant het tijdelijk handelingskader praktisch toe te lichten voor gebruik door derden.

Hantering van het tijdelijk handelingskader PFAS door de Brabantse omgevingsdiensten

Overgangsregeling
Voor de onderzoeken uitgevoerd voor 8 juli 2019 geldt een overgangsregeling tot 1 oktober 2019 tenzij het gaat om een onderzoekslocatie die vanuit de historie verdacht is als bronlocatie voor PFAS. Zie voor meer informatie:

Per wanneer is onderzoek naar PFAS verplicht en is sprake van een overgangstermijn voor eerder uitgevoerde partijkeuringen en (water)bodemonderzoeken?

U kunt bij de omgevingsdienst navragen of een locatie mogelijk als bronlocatie moet worden aangemerkt. In het algemeen gaat het dan om een locatie die valt in een van de categorieën die door het expertisecentrum PFAS zijn vastgesteld https://www.expertisecentrumpfas.nl/images/Handelingskader/PFAS-V3-2-def-paginas.pdf tabel 1).

Onderzoek naar GenX
Bij het PFAS-onderzoek wordt GenX niet meegenomen tenzij het onderzoek plaatsvindt in de buurt van een bron waar GenX is geproduceerd, geloosd of geëmitteerd. U kunt bij de omgevingsdienst navragen of dat het geval is op uw onderzoeks- of toepassingslocatie. Binnen het gebied van onze omgevingsdienst zijn dergelijke bronnen aanwezig.

Tot 1 oktober 2019:
De huidige bodemkwaliteitskaart (BKK) kan worden gebruikt voor grondverzet binnen gemeentegrenzen (bodembeheergebied) zonder aanvullend onderzoek op PFAS van vrijkomende partij en ontvangende bodem.

Na 1 oktober 2019 tot aan 29 november 2019:

  •  De huidige BKK kan niet worden gebruikt bij grondverzet als bewijsmiddel voor vrijkomende grond en voor ontvangende bodem.
  • Wat betreft de dubbele toets die bij het toepassen van grond en baggerspecie op de landbodem volgens het Besluit bodemkwaliteit moet worden uitgevoerd, wordt opgemerkt dat het bepalen voor PFAS van de kwaliteit van de bodem waarop PFAS-houdende grond of baggerspecie wordt toegepast (de ontvangende bodem), alleen noodzakelijk is voor landbodems die zijn ingedeeld in de bodemkwaliteitsklasse landbouw/natuur en/of de bodemfunctieklasse landbouw/natuur.

Na vaststelling geactualiseerde BKK:
Om de bodemkwaliteitskaarten weer te kunnen gebruiken dienen deze geactualiseerd te worden en dienen de PFAS ook te worden meegenomen. Het Brabantbrede onderzoek naar de achtergrondconcentraties van PFAS is daar een eerste aanzet voor.

Indien de bodemkwaliteitskaarten uiteindelijk geactualiseerd zijn verwachten we dat het niet meer noodzakelijk zal zijn om de kwaliteit van de ontvangende bodem te onderzoeken.

Vervolg
De Brabantse omgevingsdiensten werken intensief samen om dit theoretische handelingskader in de praktijk handen en voeten te geven. Daarom zijn de eerste stappen gezet voor het provinciebreed vaststellen van de achtergrondwaarden voor PFAS als aanvulling op de bodemkwaliteitskaarten.

Verder adviseren wij het volgende aan iedereen die te maken heeft met grondverzet:

  • Maak gebruik van een PFAS-analyse (en daar waar nodig aangevuld met gen-x) naast het standaard NEN-pakket

Het handelingskader geldt alleen voor grondverzet. In het kader van een bestemmingswijziging en/of bouwen wordt de kwaliteit ter plaatse vastgesteld door middel van een verkennend bodemonderzoek conform de NEN-5740. Deze onderzoeken worden vaak gebruikt in combinatie met de vigerende bodemkwaliteitskaart voor grondverzet. Het is daarom zeer verstandig om een PFAS-analyse naast het standaard NEN-pakket mee te nemen in het onderzoek.

  • Maak gebruik van de meest actuele versie van het analysepakket.

Het analysepakket PFAS dat minimaal gebruikt moet worden is continu in ontwikkeling. Het juiste analysepakket is en wordt gepubliceerd op de Bodemplus-pagina.

  • Let op: plan projecten tijdig in, door de beperkte analysecapaciteit kunnen er wachttijden bij laboratoria gaan ontstaan

UPDATE 29-11-2019
Op 29 november 2019 heeft minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen) op advies van het RIVM een brief aan de Tweede Kamer aangeboden over de aanpassing van het tijdelijk handelingskader PFAS. Hiermee is er landelijk een nieuwe (tijdelijke) achtergrondwaarde voor PFAS voor de land- en waterbodem vastgesteld. Dat betekent dat de norm van 0,1 is verhoogd naar een nieuwe norm die per direct van kracht is.

De Brabantse omgevingsdiensten hebben inmiddels een 'Handreiking toepassing PFAS houdende grond en baggerspecie Noord-Brabant' aan de gemeenten aangeboden. Hierin wordt geadviseerd over een Brabantse norm, vastgesteld op grond van het Brabantbrede bodemonderzoek waarin de achtergrondwaarden voor Brabant zijn berekend. Hierover worden door de individuele colleges de komende weken bestuurlijke besluiten genomen. Tot die tijd is de landelijke norm van kracht in Brabant.

Vragen
Nadere informatie en een FAQ-overzicht over het tijdelijke handelingskader is te vinden op de Bodem+-pagina en de website van het RIVM.

Voor overige vragen kunt u terecht bij: